İçindekiler
AGİ (Asgari Geçim İndirimi)
Asgari geçim indirimi, gelir vergisi matrahından belirli koşullarla düşülebilen bir indirimdir. Çalışanın kendisi, eşi ve çocukları için aylık belirlenen tutarlar üzerinden hesaplanır. Gelir vergisi hesaplanırken bu indirim matrahtan düşülür. Uygulama yıllar itibarıyla değişiklik gösterebilir; bazı dönemlerde kaldırılmış veya askıya alınmış olabilir. Güncel durum için resmi kaynaklara başvurulmalıdır. Bilgilendirme amaçlıdır.
Asgari Ücret
Asgari ücret, bir işçiye ödenebilecek en düşük aylık brüt ücrettir. Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından yıllık belirlenir ve işçi ile işveren arasında yapılan sözleşmelerde bu tutarın altında ücret ödenemez. SGK taban matrahı genelde asgari ücretle ilişkilidir. Asgari ücret belirlemesi yılda iki kez yapılabilir; güncel tutarlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kaynaklarına bakılmalıdır.
Bordro
Bordro, çalışanın bir ay boyunca kazandığı ücretin ve yapılan kesintilerin ayrıntılı dökümünü gösteren belgedir. Tahakkuk eden tutarlar, SGK primi, işsizlik sigortası, gelir vergisi, damga vergisi ve diğer kesintiler bordroda satır satır yer alır. İşveren her ay çalışana bordro özeti vermekle yükümlüdür. Bordro okuma rehberimiznde kalemler detaylı açıklanmaktadır.
Brüt Maaş
Brüt maaş, vergi ve sigorta kesintileri yapılmadan önceki toplam ücrettir. İş sözleşmesinde belirtilen tutar genelde brüttür. SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi brüt maaştan düşülerek net maaş hesaplanır. Net brüt farkı rehberimizde bu kavram detaylı anlatılmaktadır.
Damga Vergisi
Damga vergisi, ücret ve maaşların brüt tutarı üzerinden alınan bir vergidir. Oran mevzuatta binde 7,59 olarak belirtilir (yani %0,759). Ücret sözleşmeleri, bordro ve benzeri belgeler damga vergisine tabidir. Brüt maaş üzerinden hesaplanır ve bordroda ayrı bir kesinti kalemi olarak görülür. Bordro kalemleri rehberinde daha fazla bilgi bulunur.
Gelir Vergisi
Gelir vergisi, ücret gelirleri üzerinden alınan dolaysız vergidir. Brüt maaştan SGK işçi payı ve işsizlik sigortası işçi payı düşüldükten sonra kalan vergi matrahı üzerinden hesaplanır. Oranlar dilimseldir; matrah arttıkça uygulanan oran yükselir. Kümülatif matrah nedeniyle aylar arasında farklılık gösterebilir. Bilgilendirme amaçlıdır.
Gelir Vergisi Dilimleri
Gelir vergisi, yıllık vergi matrahına göre dilimler halinde hesaplanır. Her dilim için farklı oran uygulanır; örneğin ilk dilimde %15, sonraki dilimlerde %20, %27, %35, %40 gibi oranlar olabilir. Aylık bordroda hesaplama, yıllık kümülatif matrah dikkate alınarak yapılır. Gelir vergisi dilimleri rehberimizde detaylar vardır.
İkramiye
İkramiye, çalışana özel günlerde veya performansa bağlı olarak verilen ek ödemelerdir. Bayram ikramiyesi, yıllık ikramiye gibi türleri vardır. İkramiye de brüt ücret sayılır ve SGK, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. Prim ve ikramiye bordroda tahakkuk kısmına eklenir. Prim ve ikramiye etkisi notunda bu konu işlenmektedir.
İşsizlik Sigortası
İşsizlik sigortası, işsiz kalan çalışanlara belirli koşullarla ödeme yapılmasını sağlayan sigorta koludur. Hem işçi hem işveren payı brüt ücretten hesaplanır. İşçi payı genelde %1 civarındadır; işveren payı da ayrıca ödenir. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile düzenlenir. Oranlar yıllar itibarıyla değişebilir.
İşçi Payı
İşçi payı, SGK ve işsizlik sigortası primlerinin çalışanın maaşından kesilen kısmıdır. Brüt maaş üzerinden oranla hesaplanır ve bordroda “SGK işçi payı”, “işsizlik sigortası işçi payı” gibi kalemlerde görülür. Bu paylar net maaşı doğrudan düşürür; işveren payı ise maaştan kesilmez ancak işveren maliyetini artırır.
İşveren Payı
İşveren payı, SGK ve işsizlik sigortası primlerinin işveren tarafından ödenen kısmıdır. Bu tutar çalışanın maaşından kesilmez; işveren ayrıca öder. Toplam personel maliyeti brüt maaş artı işveren paylarıdır. Bordroda “işveren SGK payı”, “işveren işsizlik payı” şeklinde gösterilebilir.
Kesinti
Kesinti, brüt maaştan düşülen tutarların genel adıdır. SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi, damga vergisi yasal kesintilerdir. Ek olarak avans, kredi taksidi, sendika aidatı gibi isteğe bağlı kesintiler de bordroda olabilir. Brüt maaştan tüm kesintiler çıkarıldıktan sonra net maaş elde edilir.
Kümülatif Matrah
Kümülatif matrah, yıl başından itibaren biriken vergi matrahıdır. Gelir vergisi yıllık dilimlere göre hesaplandığı için, aylık bordroda o aya kadar biriken matrah dikkate alınır. Bu nedenle yılın ilk aylarında vergi oranı düşükken, aylar ilerledikçe dilim değişebilir ve vergi oranı artabilir. Hesaplama karmaşıktır; bilgilendirme amaçlıdır.
Matrah
Matrah, vergi veya prim hesaplamasının yapıldığı tutardır. Gelir vergisi matrahı, brüt maaştan SGK işçi payı ve işsizlik sigortası işçi payının düşülmesiyle bulunur. Bu matrah üzerinden gelir vergisi hesaplanır. Damga vergisi ise brüt maaş üzerinden alınır; matrah brüt tutardır.
Net Maaş
Net maaş, tüm yasal ve diğer kesintiler yapıldıktan sonra çalışanın eline geçen tutardır. Banka hesabına yatan veya elden ödenen miktar net maaştır. Brüt maaştan SGK, işsizlik, gelir vergisi ve damga vergisi düşülerek hesaplanır. Maaş hesaplayıcımız brütten nete ve netten brüte tahmini hesaplama sunar.
Prim
Prim, bordroda iki anlamda kullanılır: (1) SGK primi — sosyal güvenlik ödemeleri; (2) performans veya üretim primi — ek ücret ödemeleri. SGK primleri zorunlu kesintilerdir. Performans primi ise brüt tahakkuka eklenir ve vergi ile sigortalara tabidir. Prim ve ikramiye etkisi notunda bu konu işlenir.
SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu)
SGK, Türkiye’de sosyal güvenlik sistemini yöneten kurumdur. 5510 sayılı Kanun kapsamında çalışanlar sigortalı olarak kaydedilir ve prim öder. SGK primi malullük, yaşlılık, ölüm ve hastalık sigortası kollarını kapsar. İşçi payı brüt ücretten kesilir; işveren payı ayrıca ödenir. SGK primi nedir? rehberimizde daha fazla bilgi vardır.
SGK Taban
SGK taban, prim hesaplamasında kullanılan asgari matrahtır. Brüt maaş tabanın altındaysa, prim hesaplaması taban üzerinden yapılır. Taban genelde asgari ücretle ilişkilidir ve yıllık güncellenir. SGK tavan ve taban sayfamızda güncel bilgiler yer alır.
SGK Tavan
SGK tavan, prim hesaplamasında kullanılan azami matrahtır. Brüt maaş tavanın üzerindeyse, prim hesaplaması tavan üzerinden yapılır. Böylece yüksek maaşlı çalışanların primi sınırlandırılmış olur. Tavan değeri yıllık güncellenir.
Sigorta Kolları
Sigorta kolları, sosyal güvenlik sistemindeki farklı sigorta türleridir. 5510 sayılı Kanun kapsamında malullük, yaşlılık, ölüm ve hastalık sigortaları sayılır. Her kol için ayrı oranlar uygulanabilir; toplam işçi payı genelde yaklaşık %14 civarındadır. Detaylar mevzuata göre değişir.
Stopaj
Stopaj, verginin kaynakta kesilmesi yöntemidir. Ücret gelirlerinde işveren gelir vergisini hesaplayıp çalışan adına vergi dairesine öder; bu da bir tür stopajdır. Bazı diğer gelir türlerinde (kira, faiz vb.) de stopaj uygulanır. Ücret bordrosunda “gelir vergisi” veya “stopaj” olarak görülebilir.
Ücret
Ücret, bir iş karşılığında çalışana ödenen paradır. İş sözleşmesinde belirtilen brüt ücret, vergi ve sigorta kesintileri yapılmadan önceki toplam tutardır. Ücret kavramı maaş ile eş anlamda kullanılabilir; resmi metinlerde “ücret” terimi daha yaygındır.
Vergi İstisnası
Vergi istisnası, belirli gelir veya harcamaların vergiye tabi tutulmamasıdır. Ücret gelirlerinde bazı istisna tutarlar mevzuatta tanımlanabilir. Bu tutarlar gelir vergisi matrahından düşülür. İstisna türleri ve tutarları yıllar itibarıyla değişebilir. Kesin bilgi için vergi mevzuatına bakılmalıdır.
Vergi Matrahı
Vergi matrahı, verginin hesaplandığı tutardır. Gelir vergisi için vergi matrahı, brüt maaştan SGK işçi payı ve işsizlik sigortası işçi payının düşülmesiyle elde edilir. AGİ ve diğer indirimler varsa bunlar da düşülür. Damga vergisi için matrah brüt ücrettir.
Yıllık Beyanname
Yıllık beyanname, mükelleflerin yıllık gelirlerini bildirdikleri vergi beyannamesidir. Ücret geliri elde edenlerin çoğu, işverenin kaynakta vergi kesmesi nedeniyle beyanname vermez. Ancak birden fazla ücret geliri, ek gelirler veya özel durumlar söz konusuysa yıllık beyanname verilmesi gerekebilir. Mali müşavire danışılmalıdır.