Bordro, çalışanın ücretinin ve kesintilerin detaylı gösterildiği belgedir. Bu makale, bordroda sıkça karşılaşılan kalemlerden SGK primi, işsizlik sigortası ve damga vergisi hakkında bilgilendirme amaçlı açıklama sunmaktadır. İçerik resmi hukuki veya mali tavsiye niteliği taşımaz; kesin bilgi için muhasebeci veya yetkili kaynaklara başvurulmalıdır.
Ücret bordrosu genelde iki bölümden oluşur: tahakkuk (gelir) kalemleri ve kesinti kalemleri. Tahakkukta brüt maaş, ek ödemeler ve yan haklar yer alır. Kesintiler bölümünde ise SGK işçi payı, işsizlik işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi gibi kalemler bulunur. Bu metin bilgilendirme amaçlıdır.
SGK Primi (İşçi Payı)
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primi, çalışanların sosyal güvenlik kapsamına alınması için ödenen zorunlu primdir. İşçi payı doğrudan maaştan kesilir. Genellikle brüt ücretin belirli bir yüzdesi olarak hesaplanır ve sağlık, emeklilik, malullük, ölüm ile iş kazası ve meslek hastalıkları sigortalarını kapsar. İşveren de kendi payını öder; bu pay bordrodan kesilmez ancak işveren maliyetine yansır. Detaylı bilgi için SGK Primi Nedir? rehberimize bakabilirsiniz.
Matrah Taban ve Tavanı
SGK primi hesaplanırken matrahın alt ve üst sınırları dikkate alınır. Asgari ücretin belirli katları baz alınarak taban ve tavan belirlenir. Ücret tabanın altındaysa taban matrah uygulanır; tavanın üstündeyse tavan matrah kullanılır. Mevzuat yıllık güncellemelerle değişebilir. Asgari ücretin etkisi bu noktada önemlidir.
İşsizlik Sigortası (İşçi Payı)
İşsizlik sigortası, işsiz kalan çalışanlara belirli süre gelir desteği sağlamak amacıyla kurulmuş bir sistemdir. İşçi payı bordrodan kesilir; işveren payı ayrıca işveren tarafından ödenir. Oranlar mevzuata göre belirlenir ve değişebilir.
Kapsam ve Şartlar
İşsizlik sigortası primine tabi olan işçiler, belirli koşulları sağladıklarında işsizlik ödeneği alabilir. Prim ödeme süresi, işten ayrılış şekli ve diğer şartlar mevzuatta düzenlenir. Bu kalem bordroda genelde SGK primiyle birlikte görülür.
Hesaplama
İşsizlik sigortası primi de SGK matrahına benzer şekilde hesaplanabilir. Matrah taban ve tavan sınırları uygulanabilir. Kesin hesaplama kuralları için resmi kaynaklara başvurulmalıdır.
Damga Vergisi
Damga vergisi, yazılı sözleşmeler ve belgeler üzerinden alınan bir vergidir. Ücret bordroları da bu kapsamdadır. Ücret üzerinden hesaplanan damga vergisi bordrodan kesilir ve genellikle düşük bir oranla uygulanır.
Hesaplama ve İstisnalar
Damga vergisi brüt ücret üzerinden belirli bir oranla hesaplanır. Oran ve istisnalar mevzuatta düzenlenir; yıllar itibarıyla değişiklik gösterebilir. Asgari ücretin belirli katına kadar olan kısımda istisna uygulanabilir.
Gelir Vergisi
Gelir vergisi, ücret gelirleri üzerinden alınan dolaysız vergidir. Brüt maaştan SGK ve işsizlik işçi payları düşüldükten sonra kalan matrah üzerinden hesaplanır. Gelir vergisi dilimleri ve kümülatif matrah kavramı nedeniyle hesaplama karmaşıktır. Daha fazla bilgi için Gelir Vergisi Dilimleri Hakkında Notlar rehberimize bakınız.
Diğer Kalemler: AGİ ve İstisnalar
Geçmişte Asgari Geçim İndirimi (AGİ) gelir vergisi matrahından düşülen bir indirimdi. AGİ hakkındaki notlarımız tarihsel bilgi sunar. Güncel uygulama mevzuata bağlıdır; bu metin resmi iddia içermez.
Bordro Örneği (Kavramsal)
Basit bir örnek: Brüt 45.000 TL üzerinden SGK işçi payı, işsizlik işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi hesaplanıp kesilir. Kalan tutar net maaş olarak çalışana ödenir. Gerçek bordrolarda ek kalemler (AGİ, fazla mesai, avans vb.) de bulunabilir. Oranlar ve matrahlar mevzuata göre farklılık gösterir.
Kalemlerin Sırası
Net maaş hesaplanırken genelde şu sıra izlenir: önce SGK ve işsizlik primleri brüt üzerinden hesaplanıp düşülür; ardından gelir vergisi matrahı (brüt eksi primler) üzerinden vergi hesaplanır; damga vergisi brüt üzerinden alınır. Toplam kesintiler çıkarıldıktan sonra net maaş bulunur. Maaş hesaplayıcımız bu mantıkla tahmini hesaplama sunar; sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır.
Özet
Bordro kalemleri arasında SGK işçi payı, işsizlik işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi öne çıkar. Bu kalemler brüt maaştan düşülerek net maaş elde edilir. Bu metin bilgilendirme amaçlıdır; resmi bordro ve mevzuat farklı olabilir. Kesin bilgi için uzman ve resmi kaynaklara başvurun.