İşe yeni başlayanlar veya maaş hesaplamasını hiç bilmeyenler için bu rehber, sıfırdan başlayarak brüt ve net maaş kavramlarını, kesintilerin nasıl çalıştığını ve pratik bir örnek üzerinden adım adım hesaplamayı anlatmaktadır. Tüm içerik bilgilendirme amaçlıdır; resmi bordro veya mevzuat farklı olabilir. Kesin bilgi için muhasebeci veya yetkili kaynaklara başvurunuz.
İlk işinizi aldığınızda veya maaş görüşmesi yaptığınızda karşınıza "brüt" ve "net" terimleri çıkar. Bordrodaki rakamlar ilk bakışta kafa karıştırıcı olabilir. Bu rehberde her şeyi en basit haliyle, sade bir dille açıklayacağız. Daha detaylı bilgi için net brüt farkı nedir ve terimler sözlüğü sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Brüt Maaş Nedir?
Brüt maaş, işverenin size sözleşmede taahhüt ettiği toplam ücrettir. Henüz hiçbir kesinti yapılmamış haliyle elinize geçecek tutar değildir. İş ilanlarında ve sözleşmelerde genellikle "brüt … TL" şeklinde yazan rakam budur. Yani işveren size diyor ki: "Size aylık 40.000 TL brüt ödeyeceğim." Bu 40.000 TL'den vergi, SGK primi, işsizlik sigortası ve damga vergisi gibi yasal kesintiler henüz düşülmemiştir.
Brüt maaş bordroda "tahakkuk" veya "kazanç" kaleminde görünür. Çalışanın fiilen alacağı tutar bu değildir; çünkü devlete ve sosyal güvenlik kurumuna ödenen paylar bu tutardan düşülür. Brüt maaş aynı zamanda işverenin personel maliyetinin bir parçasıdır; işveren sizin brüt maaşınıza ek olarak SGK işveren payı ve işsizlik işveren payını da öder.
Net Maaş Nedir?
Net maaş, brüt maaştan tüm yasal kesintiler düşüldükten sonra çalışanın fiilen eline geçen tutardır. Banka hesabınıza yatan veya elden teslim edilen miktar net maaştır. Yani bütçe planlaması yaparken baktığınız rakam budur. İş değiştirirken veya maaş pazarlığında "net olarak ne alacağım?" sorusu tam da bunu sorar.
Net maaş hesaplanırken brüt maaştan şu kalemler düşülür: SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi. Bazı bordrolarda avans, kredi taksidi, sendika aidatı gibi ek kesintiler de olabilir; bunlar net maaşı daha da aşağı çeker. Terimler sözlüğümüzde bu kavramların tanımlarını bulabilirsiniz.
Hangi Kesintiler Yapılır?
Bordroda yapılan kesintiler genel olarak dört ana kalemden oluşur. Oranlar ve uygulama detayları mevzuata göre değişebilir; bu metin bilgilendirme amaçlıdır.
1. Sosyal Güvenlik (SGK) Primi
İşçinin maaşından belirli bir oranda SGK primi kesilir. Bu prim sağlık, emeklilik ve iş kazaları sigortalarını kapsar. Hem işçi hem işveren kendi paylarını öder. İşçi payı maaşınızdan kesilir; işveren payı ise sizin maaşınızdan kesilmez ancak işverenin maliyetini artırır. Detay için SGK Primi Nedir? rehberimize bakabilirsiniz.
2. İşsizlik Sigortası
İşsizlik sigortası primi de bordrodan kesilir. İşçi ve işveren payları ayrı ayrı hesaplanır. İşsiz kalındığında belirli koşullarla ödeme alınabilmesi için bu prim ödenir.
3. Gelir Vergisi
Brüt maaştan SGK ve işsizlik payları düşüldükten sonra kalan matrah üzerinden gelir vergisi hesaplanır. Vergi dilimleri nedeniyle yüksek maaşlarda oran artar. Yıl içinde kümülatif matrah biriktikçe vergi kesintisi de değişebilir.
4. Damga Vergisi
Ücretler üzerinden alınan damga vergisi de bordroda kesinti kalemi olarak yer alır. Brüt tutar üzerinden hesaplanır.
Adım Adım Örnek: 40.000 TL Brüt Maaş
Basit bir örnekle 40.000 TL brüt maaşın nasıl net maaşa dönüştüğünü adım adım görelim. Bu hesaplama yaklaşıktır; gerçek oranlar ve dilimler mevzuata göre farklı olabilir. İçerik bilgilendirme amaçlıdır.
Adım 1 – SGK İşçi Payı: Brüt maaşın belirli bir oranı SGK primi olarak kesilir. Örneğin yaklaşık %14 civarında bir işçi payı söz konusudur. 40.000 x 0,14 ≈ 5.600 TL kesinti.
Adım 2 – İşsizlik İşçi Payı: İşsizlik sigortası işçi payı da brütten kesilir. Yaklaşık %1 civarında olabilir. 40.000 x 0,01 ≈ 400 TL kesinti.
Adım 3 – Gelir Vergisi Matrahı: Brüt maaştan SGK ve işsizlik işçi payları düşülür. Matrah = 40.000 − 5.600 − 400 ≈ 34.000 TL (yuvarlanmış, aylık basit örnek). Bu matrah üzerinden vergi dilimlerine göre gelir vergisi hesaplanır. İlk dilimde düşük oran uygulanır; biriken matrah arttıkça dilim değişebilir. Örnek olarak vergi kesintisi yaklaşık 5.000–6.000 TL civarında olabilir (dilimlere bağlı).
Adım 4 – Damga Vergisi: Brüt üzerinden hesaplanır. Örnek olarak 40.000 x 0,00759 ≈ 304 TL (yaklaşık, oran değişebilir).
Adım 5 – Net Maaş: Toplam kesintiler çıkarıldığında kalan tutar net maaştır. Kabaca: 40.000 − 5.600 − 400 − (vergi) − 304 ≈ 32.000–33.000 TL civarı net elde edilir. Bu rakam vergi dilimine, yılın ayına ve diğer faktörlere göre değişir.
Gerçek hesaplama için maaş hesaplayıcı aracımızı kullanabilirsiniz. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır.
Neden Brüt ve Net Farklı?
Brüt ve net arasındaki fark, yukarıda sayılan yasal kesintilerden kaynaklanır. Bu kesintiler devlete ve sosyal güvenlik kurumuna ödenir; bu yüzden çalışanın eline geçen miktar azalır. Kesinti oranı sabit değildir: gelir vergisi dilimleri nedeniyle yüksek maaşlarda vergi oranı artar. Ayrıca yılın hangi ayında olduğunuz (kümülatif matrah birikimi) da etkili olabilir. Net brüt farkı nedir rehberimizde bu konu detaylı anlatılmaktadır.
Özet
Brüt maaş, sözleşmedeki toplam ücrettir; net maaş ise vergi ve sigorta kesintileri sonrası elinize geçen tutardır. Kesintiler SGK, işsizlik, gelir vergisi ve damga vergisinden oluşur. 40.000 TL brüt örneğinde adım adım hesaplama ile net maaşın yaklaşık 32.000–33.000 TL civarında olabileceğini gördük. Bu metin bilgilendirme amaçlıdır; resmi bordro ve mevzuat farklı olabilir. Kesin bilgi için uzman ve resmi kaynaklara başvurun.